DNG

Rannsóknir á beitusmokki

Tíu daga leiðangri Hafrannsóknastofnunarinnar á Dröfn RE 35 til tilraunaveiða á beitusmokki lauk þann 17. september. Leiðangurinn er hluti rannsókna stofnunarinnar á veiðimöguleikum og útbreiðslu smokkfisks sem styrktar hafa verið af Verkefnasjóði sjávarútvegsins.

Í leiðangrinum var beitt þeim veiðiaðferðum sem stundaðar eru af Austur Asíuþjóðum og í sunnanverðu Atlantshafi sem og víða í Kyrrahafi. Skipið var útbúið með fjórum 2000 W ljósum sem strengd voru á snúrur innan við borðstokkinn og rafdrifnum DNG færarúllum forrituðum fyrir smokkfiskveiðar sem Slippstöðin á Akureyri lánaði (mynd 1). Önnur rúllan var útbúin með slóða af 7 mislitum sjálflýsandi smokkfiskakrókum en hin með 14 króka slóða með rauðum krókum. Auk þess var notað 5000 W neðansjávarljós sem hægt var að renna niður á 300 m dýpi með kapli en með slíkum búnaði á að vera hægt að draga smokkinn upp undir yfirborð ef hann stendur dýpra en yfirborðsljós ná til.

Rannsóknasvæði voru valin eftir vísbendingum frá sjómönnum ásamt niðurstöðum úr stofnmælingaleiðöngrum Hafrannsóknastofnunarinnar. Mest var unnið í ljósaskiptum að kvöldi, um nætur og fram undir morgun. Byrjað var í Jökuldýpi og Kolluál þar sem frést hafði af smokk á undanförnum vikum. Þá var farið á Halasvæðið þar sem smokkur var sagður hafa ánetjast hjá togskipum í septemberbyrjun og þorskurinn fullur af honum. Þegar þangað kom bar sjómönnum saman um að smokkinn hefði tekið undan fyrir nokkrum dögum. Þá var reynt á djúpköntum vestur af Snæfellsnesi, suður um og austur í Skeiðarárdýpi (mynd 2). Árangur var takmarkaður utan þess að í Háfadýpi fengust fáeinir smokkar. Mikilvægt er hins vegar að hafa í huga að útbreiðsla smokks getur verið mjög blettótt og mögulegt útbreiðslusvæði mjög stórt og því kann smokkur í veiðanlegu magni að vera til staðar á hafsvæðinu við Ísland þó svo að hann hafi ekki fundist í þetta sinn, t.d. lengra utan við landgrunnsbrúnina.

Á síðustu öld gekk beitusmokkur nokkuð reglulega á haustin inn á firði og flóa og var þá veiddur á sérstaka smokkfiskakróka. Upp úr 1966 fór veiðin dalandi og 1984 var síðast veiddur smokkfiskur í verulegum mæli. Sama þróun varð einnig við Evrópustrendur þótt það væri heldur síðar en hér. Beitusmokkur í Norður Atlantshafi hefur af þessum sökum lítið verið nytjaður síðastliðinn aldarfjórðung og sáralítið er vitað um hrygningarstöðvar og ástæður þess að hann hvarf að mestu af miðunum.

Þrátt fyrir að veiðar hafi lagst af er beitusmokkur ekki algerlega horfin af Íslandsmiðum og alltaf verður eitthvað vart við hann. Síðla árs 1995 og 1996 urðu karfatogarar varir við töluvert af beitusmokk á djúpköntum sunnan- og vestanlands. Þegar Hafrannsóknastofnunin hóf stofnmælingar að haustlagi, árið 1996, varð víða vart við beitusmokk þótt ávallt væri það í litlum mæli. Smokkurinn hefur nær eingöngu fengist á dýpstu stöðvunum yfir landgrunnsbrúnunum fyrir sunnan land og vestan en mjög lítið uppi á sjálfu landgrunninu. Áberandi meira af smokki hefur fengist síðustu 5 árin og náði fjöldinn hámarki árið 2008 en þá fékkst fjórum sinnum meira af smokki en nokkru sinni áður.

Niðurstöður ný afstaðins leiðangurs benda til þess að sem stendur sé beitusmokk aðeins að finna við landið í dreifðu og litlu magni. Það kann hins vegar að breytast á skömmum tíma eins og sagan sýnir. Íslenskur sjávarútvegur eyðir vel á annan milljarð króna á ári í innflutning á beitu og er því eftir töluverðu að slægjast ef hægt væri að veiða smokkfisk til beitu eins og hér var lengi gert. Einnig mætti hugsanlega veiða smokkinn til manneldis. Hafrannsóknastofnunin mun í ljósi þessa áfram fylgjast með þeim breytingum sem kunna að eiga sér stað á göngum beitusmokks að landinu og stefnir á frekari tilraunir til að stuðla að veiðum í smokkfiski í framtíðinni.